Helderheid voor werkgever en werknemer

Ziekte en verplichtingen: rechten en plichten op een rij

Heldere uitleg voor werkgever en werknemer over loondoorbetaling, ziekmelden, werken tijdens ziekte en re-integratie.

Als een werknemer zich ziek meldt, ontstaan er onmiddellijk rechten en plichten, voor zowel werkgever als werknemer. Wat moet je doen? Wat mag je verlangen? Wat mag je juist niet? En wie betaalt wat?

De regels rond ziekte en verzuim zijn vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek, de Wet verbetering Poortwachter en eventueel de CAO. Veel werkgevers en werknemers raken hierin verstrikt, vooral wanneer een ziekmelding langer duurt dan een paar dagen.

Op deze pagina vind je een heldere uitleg van de belangrijkste verplichtingen, opgesplitst per rol. Plus antwoorden op de meest gestelde praktijkvragen: van loondoorbetaling tot werken tijdens ziekte, en van privacy bij ziekmelden tot conflicten over re-integratie.

Tafel met een bos bloemen en stoelen in de spreekkamer van GvM Werkt!

Wat is ziekteverzuim eigenlijk?

Ziekteverzuim is de situatie waarin een werknemer niet in staat is om de overeengekomen arbeid (volledig) te verrichten door ziekte, ongeval of letsel. Een werknemer geldt als ziek zodra hij of zij medisch gezien niet kan werken, ongeacht of er een specifieke diagnose is gesteld.

Belangrijk: de werknemer bepaalt zelf of hij zich ziek meldt. Niet de werkgever. Pas de bedrijfsarts kan medisch beoordelen of iemand daadwerkelijk arbeidsongeschikt is en of werken (deels) verantwoord is.

Drie soorten verzuim:

  • Kort verzuim: tot 1 week ziekte (denk aan griep, lichte klachten)
  • Middellang verzuim: 1 tot 6 weken ziekte
  • Langdurig verzuim: langer dan 6 weken, vanaf hier komt de Wet verbetering Poortwachter zwaarder in beeld

Verplichtingen werkgever en werknemer

Bij ziekte hebben beide partijen verplichtingen. Geen vrijblijvende afspraken, maar wettelijk verankerde plichten. Hieronder de kerntaken op een rij, gesplitst per rol.

Verplichtingen werkgever

  • Loon doorbetalen: minimaal 70% gedurende 104 weken (vaak meer per CAO)
  • Ziekmelden bij de arbodienst of bedrijfsarts binnen 1 week
  • Een bedrijfsarts inschakelen voor medische beoordeling
  • Een probleemanalyse laten opstellen (week 6)
  • Samen een plan van aanpak maken (week 8)
  • Re-integratiedossier opbouwen en bijhouden
  • Werkplekaanpassingen onderzoeken bij gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid
  • Vakantieopbouw doorberekenen tijdens ziekte

Verplichtingen werknemer

  • Zich tijdig ziek melden volgens het verzuimprotocol
  • Bereikbaar zijn voor werkgever en bedrijfsarts
  • Bedrijfsarts bezoeken bij oproep
  • Eerlijk antwoorden over belastbaarheid (niet over diagnose)
  • Plan van aanpak ondertekenen en navolgen
  • Aanwezig zijn bij voortgangsgesprekken
  • Werk hervatten zodra bedrijfsarts dat passend acht
  • Geen handelingen verrichten die herstel belemmeren

Wil je het hele wettelijke kader doorgronden?

De Wet verbetering Poortwachter beschrijft alle stappen van ziekmelding tot WIA-aanvraag. Wij hebben deze wet helemaal uitgewerkt in een apart artikel.

Lees over de Wet verbetering Poortwachter →

Wat mag een werkgever wel en niet vragen bij ziekmelden?

De privacy van zieke werknemers is wettelijk beschermd door de AVG. Een werkgever mag dus niet alles vragen wat hij of zij wil weten. Hier de scheidslijn:

✓Dit mag wel

  • Wanneer je je ziek meldt en hoe lang het verzuim duurt
  • Of je werk overgenomen moet worden door collega's
  • Of er afspraken zijn met klanten of leveranciers die geannuleerd moeten worden
  • Of het verzuim arbeidsgerelateerd is (bijvoorbeeld door een werkconflict)
  • Of je tijdens ziekte op een ander adres verblijft (voor bereikbaarheid)
  • Of er sprake is van een verkeersongeval (voor mogelijke verhaalbaarheid)

✕Dit mag niet

  • Wat de diagnose is of welke ziekte je hebt
  • Welke medicijnen je gebruikt of welke behandeling je krijgt
  • Hoe je je voelt op medisch gebied
  • Wat de oorzaak is van je ziekte (privé/medisch)
  • Of je 'het echt niet kunt' (alleen bedrijfsarts beoordeelt)
  • Verzoek om medische dossiers of doktersverklaringen

Belangrijke uitzondering: alleen de bedrijfsarts mag medische details vragen en verwerken. De werkgever krijgt van de bedrijfsarts géén diagnose terug, maar alleen informatie over belastbaarheid: wat kan iemand wel of niet?

Twijfel je als werknemer of een vraag mag? Vraag de werkgever om uit te leggen waarom hij die informatie nodig heeft. Voelt het niet goed? Wijs op de AVG of vraag een second opinion aan via een andere bedrijfsarts.

Loondoorbetaling bij ziekte

Loondoorbetaling is een van de belangrijkste onderdelen bij ziekte. De wettelijke kaders zijn duidelijk, maar CAO’s en arbeidsovereenkomsten kunnen aanvullende rechten geven.

Hoeveel loon krijg je tijdens ziekte?

Het Burgerlijk Wetboek (artikel 7:629) verplicht een werkgever om bij ziekte minimaal 70% van het loon door te betalen gedurende de eerste 104 weken. Concreet:

  • Eerste 52 weken: minimaal 70% van het loon, met als ondergrens het minimumloon
  • Week 53 tot 104: minimaal 70% van het loon, géén ondergrens minimumloon

In de praktijk biedt de CAO of arbeidsovereenkomst vaak meer: 100% in het eerste jaar en 70% in het tweede jaar is een gangbare regeling. Check altijd je CAO of personeelshandboek voor de exacte percentages.

Wanneer mag een werkgever loon inhouden of opschorten?

Let op het verschil: loonopschorting is tijdelijk en achteraf nog te corrigeren. Een loonstop is definitief en betreft loon dat de werknemer kwijt is.

Een werkgever mag in vier situaties loon inhouden of opschorten:

  • Loonopschorting (tijdelijk): bij een controleprobleem. Bijvoorbeeld als de werknemer onbereikbaar is voor de bedrijfsarts of zich niet aan ziekmeldprocedures houdt. Zodra de controle slaagt, wordt het loon alsnog uitbetaald.
  • Loonstop (definitief): als de werknemer aantoonbaar niet meewerkt aan herstel of re-integratie. Bijvoorbeeld werk weigeren dat de bedrijfsarts passend acht.
  • Loon vermindering bij weigering re-integratie: bij langdurig disfunctioneren in het re-integratietraject.
  • Geen loon bij ongeoorloofd verzuim: als de bedrijfsarts oordeelt dat geen sprake is van ziekte.

Belangrijk: een werkgever moet de werknemer eerst schriftelijk waarschuwen voordat loon mag worden ingehouden. Zonder waarschuwing is loonstopzetting in principe niet rechtmatig.

Werken tijdens ziekte: mag dat?

Een veelgestelde vraag: mag of moet je werken als je ziek bent? Het antwoord is genuanceerd. Werken tijdens ziekte kan, maar alleen onder bepaalde voorwaarden.

Wanneer mag je (gedeeltelijk) werken?

Gedeeltelijk werken tijdens ziekte mag alleen als:

  • De bedrijfsarts oordeelt dat het medisch verantwoord is
  • Werkgever en werknemer schriftelijke afspraken maken (in het plan van aanpak)
  • De werkzaamheden passen bij de belastbaarheid (geen overschrijding)
  • Het bijdraagt aan herstel of re-integratie

Een werkgever mag een werknemer dus nooit verplichten om te werken bij ziekte zonder advies van de bedrijfsarts. Doet hij dat toch, dan kan de werknemer een deskundigenoordeel aanvragen bij het UWV.

Therapeutisch werken en opbouwen

Een speciale vorm is therapeutisch werken: tijdelijk en in beperkte mate werken om belastbaarheid op te bouwen en het werkritme weer onder de knie te krijgen. Kenmerken:

  • Werkzaamheden zonder volledige loonwaarde
  • Beperkte duur (meestal 4-6 weken)
  • Begeleiding door bedrijfsarts of re-integratieconsultant
  • Loondoorbetaling blijft van kracht

Opbouwen in uren of taken volgt vaak na therapeutisch werken: stapsgewijs terug naar volledig werk, conform een opbouwschema afgestemd op de medische situatie.

Zithoek met fauteuils, bloemen en planten op het kantoor van GvM Werkt!

Recht op terugkeer in de eigen functie

Na een periode van ziekte heeft een werknemer in principe recht om terug te keren in de eigen functie tegen het oorspronkelijke loon. Dit recht is wettelijk verankerd in het arbeidsrecht. Toch zijn er nuances.

Een werkgever moet actief onderzoeken of terugkeer in de eigen functie mogelijk is, eventueel met aanpassingen. Pas wanneer dit definitief niet kan (bevestigd door de bedrijfsarts en eventueel een arbeidsdeskundige), mag passend ander werk worden aangeboden.

Twijfel je over de mogelijkheden tot terugkeer?

Een arbeidsdeskundig onderzoek brengt scherp in kaart welke werkmogelijkheden er nog zijn binnen en buiten de organisatie, rapport binnen 2 weken.

Lees meer over het arbeidsdeskundig onderzoek →

Wanneer eindigt de terugkeerverplichting?

De verplichting van de werkgever om de oude functie open te houden is niet eindeloos. In de praktijk geldt:

  • Tijdens de eerste 104 weken (loondoorbetalingsperiode) blijft de werkgever inspanningsverplicht
  • Na een arbeidsdeskundig oordeel dat eigen werk definitief niet meer passend is, mag passend ander werk worden aangeboden
  • Bij blijvende arbeidsongeschiktheid kan een werkgever na 104 weken het dienstverband beëindigen via een ontslagvergunning UWV

Bij GvM Werkt! werken Noloc-geregistreerde loopbaanprofessionals, NVvA-arbeidsdeskundigen en TMA-gecertificeerde professionals.

Noloc Geregistreerd Loopbaanprofessional NVvA: Nederlandse Vereniging van Arbeidsdeskundigen TMA Certified Professional

Bekijk al onze certificeringen →

Conflicten en geschillen bij ziekte

Soms zijn werkgever en werknemer het niet eens over de ziekte, de re-integratie of de te volgen koers. Voor dit soort situaties biedt de wet drie routes naar duidelijkheid.

1. Second opinion bedrijfsarts

Twijfelt de werknemer aan het oordeel van de bedrijfsarts? Dan kan een second opinion bij een andere bedrijfsarts worden aangevraagd. De werkgever betaalt de kosten. De second opinion-bedrijfsarts moet aangesloten zijn bij een andere arbodienst dan de eerste bedrijfsarts.

2. Deskundigenoordeel UWV

Bij blijvende onenigheid kunnen zowel werkgever als werknemer een deskundigenoordeel aanvragen bij het UWV. Een verzekeringsarts en arbeidsdeskundige beoordelen de situatie onafhankelijk. Het oordeel is niet bindend, maar weegt zwaar bij een eventuele rechtszaak of WIA-aanvraag.

3. Mediation of arbeidsdeskundig advies

Bij minder formele geschillen kan mediation een uitkomst bieden, of arbeidsdeskundig advies van een onafhankelijke partij. Dat geeft beide partijen inzicht in mogelijkheden en risico’s, zonder formele juridische procedure.

Speciale situaties bij ziekte

Niet elke ziektesituatie is standaard. Hieronder de vier vaakst voorkomende speciale gevallen.

Ziek tijdens vakantie

Word je ziek tijdens je vakantie, dan tellen die dagen niet als vakantie maar als ziektedagen. Voorwaarden:

  • Onmiddellijk ziekmelden bij de werkgever (telefoon of e-mail)
  • De ziekte aantoonbaar maken via een doktersverklaring (vooral bij verblijf in het buitenland)
  • De verzuimregels van het bedrijf volgen

De vakantiedagen die je had opgenomen blijven dan behouden. Pas op: bij langer durende ziekte tijdens vakantie gelden ook gewoon de reguliere re-integratieregels.

Ziek tijdens re-integratie

Word je opnieuw ziek terwijl je al in een re-integratietraject zit? Dan loopt de oorspronkelijke 104-wekenperiode gewoon door, er begint geen nieuwe telling. Wel kan een nieuwe ziekte de re-integratiekoers veranderen, waardoor het plan van aanpak moet worden bijgesteld.

Conflict op werk als oorzaak ziekmelding

Een veel voorkomende situatie: een arbeidsconflict mondt uit in een ziekmelding. De bedrijfsarts beoordeelt dan of er sprake is van ziekte of van een arbeidsconflict zonder medische oorzaak. In het laatste geval geldt geen recht op loondoorbetaling, maar mediation of een gesprek met de leidinggevende.

Ziek na het opzeggen van de arbeidsovereenkomst

Word je ziek na opzegging maar vóór einde dienstverband, dan heeft de werkgever nog steeds loondoorbetalingsplicht tot het einde van de overeenkomst. Bij ziekte op de laatste werkdag kan de werknemer in aanmerking komen voor een Ziektewet-uitkering via het UWV.

Veelgestelde vragen over ziekte en verplichtingen

Mag een werkgever loon inhouden bij ziekte? +

Nee, in principe niet. Een werkgever moet bij ziekte minimaal 70% van het loon doorbetalen, vaak meer per CAO. Loon mag alleen worden opgeschort of stopgezet als de werknemer zich niet aan de verzuimregels houdt, weigert mee te werken aan re-integratie, of onterecht ziek is volgens de bedrijfsarts.

Mag ik werken tijdens mijn ziekteverlof? +

Dat mag alleen als de bedrijfsarts dat medisch verantwoord vindt. Gedeeltelijk werken tijdens ziekte (therapeutisch werken of opbouwen) is vaak onderdeel van het re-integratieplan. Afspraken hierover moeten schriftelijk worden vastgelegd in het plan van aanpak.

Hoe vaak mag een werkgever contact opnemen tijdens ziekte? +

Er is geen wettelijke regel die de frequentie bepaalt. Wel geldt: contact moet redelijk en respectvol zijn. Bij langdurig verzuim verplicht de Wet verbetering Poortwachter een voortgangsgesprek minimaal elke 6 weken. Frequenter contact mag, mits niet als pressie wordt ervaren.

Wat als ik ziek word tijdens mijn vakantie? +

Word je ziek tijdens je vakantie, dan tellen die dagen niet als vakantiedagen maar als ziektedagen. Voorwaarde: je meldt je direct ziek bij je werkgever en je kunt de ziekte aantonen met een doktersverklaring. De vakantiedagen blijven dan behouden.

Heb ik recht op terugkeer in mijn eigen functie na ziekte? +

Ja, in beginsel wel. Een werkgever moet de werknemer dezelfde functie laten uitvoeren tegen hetzelfde loon. Aanpassingen in functie of werkplek mogen, mits in overleg en passend bij de belastbaarheid volgens de bedrijfsarts. Pas wanneer terugkeer in eigen functie definitief niet mogelijk is, mag passend ander werk worden aangeboden.

Mag een werkgever vragen wat ik heb? +

Nee. Een werkgever mag niet vragen naar de aard van de ziekte, diagnose of medische details. Dat valt onder medische privacy (AVG). Alleen de bedrijfsarts mag medische informatie verwerken. Een werkgever mag wel vragen naar de verwachte duur van het verzuim en welke afspraken er nog gehonoreerd moeten worden.

Bouw ik vakantiedagen op tijdens langdurige ziekte? +

Ja. Sinds 2012 bouw je tijdens langdurige ziekte vakantiedagen op, zowel de wettelijke als bovenwettelijke. Een werkgever mag dit niet beperken. Wel kunnen wettelijke vakantiedagen vervallen na 6 maanden na het opbouwjaar als je redelijkerwijs in staat was om ze op te nemen.

Wat is het verschil tussen loonopschorting en loonstop? +

Loonopschorting is tijdelijk en betreft een controleprobleem: de werkgever schort het loon op tot duidelijk is of de werknemer echt ziek is. Achteraf wordt het loon alsnog uitbetaald als de ziekte wordt vastgesteld. Loonstop is definitief en wordt opgelegd als de werknemer aantoonbaar niet meewerkt aan re-integratie, het loon over die periode is dan kwijt.

Meer praktische vragen over ziekte, re-integratie en wet- en regelgeving? Bekijk dan onze pagina Handig om te weten of neem direct contact op.

Hulp nodig bij verzuim of re-integratie?

De regels rondom ziekte zijn helder, maar de praktijk is vaak weerbarstig. Een onduidelijk dossier, een conflict over werkbelastbaarheid, of twijfel over de juiste vervolgstap, daar lopen werkgevers en werknemers regelmatig op vast.

Bij GvM Werkt! in Amersfoort werken arbeidsdeskundigen, re-integratiebegeleiders en loopbaanprofessionals die dagelijks met verzuimsituaties werken. Oprichter Grea van Middendorp is geregistreerd arbeidsdeskundige (NVvA) en heeft jarenlange ervaring in zowel het MKB als grote organisaties. We zijn klein, persoonlijk en pragmatisch.

Wat we voor je kunnen doen:

  • Arbeidsdeskundig advies bij verzuimvraagstukken
  • Arbeidsdeskundig onderzoek bij langdurig verzuim, helder rapport binnen 2 weken
  • Inloopspreekuur elke donderdag van 17:00 tot 18:30 (kosteloos, Wiekenweg 56-D Amersfoort)
  • Telefonisch advies voor casemanagers

Onzeker over verzuim of re-integratie?

Plan een vrijblijvend gesprek met een gecertificeerde arbeidsdeskundige. Wij denken met je mee, of je nu werkgever of werknemer bent.

Wil je weten wat jouw rechten en plichten bij ziekte zijn? Neem contact met ons op voor advies op maat.

Ga naar de inhoud